امير کبير همچنين تلاشهاي بسياري براي اصلاحات قضايي و به تبع آن از ميان برداشتن رسم بست‌نشيني انجام داد که در موارد بسيار روندي انحراف‌‌آميز يافته بود. از مهمترين اقدامات اميرکبير تأسيس دارالفنون بود که پس از تلاشهاي بسيار در 5 ربيع‌الاول 1268و فقط 13 روز قبل از قتل اميرکبير افتتاح شد. اميرکبير در همان دوران کوتاه صدارت (1264─ 1268 ق) گامهاي استواري براي توسعه اقتصادي و صنعتي کشور و نيز رشد اقتصاد تجاري کشور برداشت و براي مثبت شدن تراز بازرگاني خارجي ايران تلاشهاي فراواني انجام داد. انتشار روزنامه وقايع‌اتفاقيه، تلاش براي ترجمه و انتشار کتب از ديگر اقدامات اميرکبير بود. اميرکبير که خود فردي مذهبي بود در ارتقاء شأن و منزلت علما و روحانيون کوشيد. به‌ويژه نقش برجسته اميرکبير در سرکوب شورش باب و از ميان برداشتن فتنه ‌بابيه که با محاکمه و اعدام سيد علي‌محمد باب به‌پايان رسيد، روابط اميرکبير و علماي ديني را بيش‌از‌پيش تحکيم بخشيد. وطن‌دوستي و مخالفت شديد اميرکبير با نفوذ کشورهاي خارجي در ايران، تلاش براي برقراري عدالت و امنيت، جلوگيري از شکنجه و آزار متهمان و مجرمان، جلوگيري از پناهندگي جنايتکاران و مجرمين سياسي و غيره در سفارتخانه‌هاي خارجي و تلاش براي قطع ارتباط جاسوسي ­- اطلاعاتي اتباع داخلي براي نمايندگان خارجي از ديگر اقدامات اصلاحگرانه اميرکبير در طول دوران کوتاه (چهار ساله) صدارت بود.

 

اميرکبير که از همان آغاز صدارت سخت مورد حمايت و اعتماد ناصرالدين شاه قرار گرفته بود در روز جمعه 22 ربيع‌الاول 1265 با ملکزاده خانم عزت‌الدوله خواهر تني شاه ازدواج کرد.

 

تلاشهاي اصلاحگرانه اميرکبير مدتي طولاني تداوم نيافت و در حالي که سياست خارجي مستقل اميرکبير و تلاشهاي جدي او براي قطع نفوذ و دخالت روس و انگليس مي‌رفت تا طليعه آغاز عصر نويني در کشور شود توطئه‌هاي نمايندگان سياسي اين دو کشور و همگامي بدخواهان پيدا و پنهان داخلي اميرکبير با سياست بيگانگان به‌تدريج موجبات رنجش و سپس نوميدي و خشم ناصرالدين شاه را از او فراهم آورده از صدارت اعظمي و ديگر مشاغل اداري و نظامي‌اش معزول کرده و به شهر کاشان تبعيد کرد. بدين ترتيب با دسيسه بيگانگان و همدستي و خيانت گروهي از عوامل اثرگذار داخلي ناصرالدين شاه حاجي علي مراغه اي (حاجب‌الدوله) را مأمور قتل اميرکبير کرد.

 

اميرکبير در محرم 1268 از مقام صدارت عظمي عزل شد و در شب شنبه 18 ربيع‌الاول 1268 توسط حاجب‌الدوله در حمام فين کاشان به قتل رسيد.

  منابع:

 ملکي، حسين. زندگاني ميرزاتقي خان اميرکبير. تهران، علمي، 1323.

آدميت، فريدون. اميرکبير و ايران. تهران، خوارزمي، 1348.

کاشفي، محمد. قائم مقام فراهاني و اميرکبير. تهران، حافظ نوين، 1376 .

کاوه جبلي، عليرضا. سياست خارجي اميرکبير. تهران، جويا، 1371.

نامه هاي اميرکبير به انضمام رساله نوادرالامير. تهران، نشر تاريخ ايران، 1371.

احمد پناهي، محمد. اميرکبير تجلي افتخارات ملي. تهران، کتاب نمونه، 1374.

اقبال آشتياني، عباس. ميرزا تقي خان اميرکبير. تهران، دانشگاه تهران، 1340 .

حکيمي، محمود. داستانهايي از زندگاني اميرکبير. تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1372.

روشني زعفرانلو، قدرت‌الله. اميرکبير و دارالفنون. تهران، دانشگاه تهران، 1354.

نجمي، ناصر. چهره امير. تهران، عطايي، 1368.

هاشمي رفسنجاني، علي اکبر. اميرکبير يا قهرمان مبارزه با استعمار. قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1363.

زاهدي، پرويز. ميرزا تقي خان اميرکبير. تهران، سروش، 1365.

انقطاع، ناصر. اميرکبير فرزند خلف ايران. تهران، دانشگاه علوم ارتباطات اجتماعي، 1350.