کارد درمانی (جراحی):

کلمه کرتو پزشکی در کتب پهلوی دیده می شود. جراحی هم برای خود اصولی داشت که رعایت آنها واجب بود. پزشک اگر در درمان با گیاه نتیجه نمی گرفت، در صورت داشتن تخصص می توانست برای درمان زخم ها، غدد و قطع اعضا، از چاقو استفاده کند. از جمله نمونه های جراحی در ایران باستان، تولد رستم است؛ داستان از این قراراست که چون زایمان به طور طبیعی برای رودابه مادر رستم سخت می شود به دستور سیمرغ، موبدی چیره دست می آورند. مادر را بیهوش می کند و پهلوی او را می شکافد، رحم را پاره می کند و سر بچه را از راه طبیعی خروج بر می گرداند و از رحم خارج می کند، سپس محل زخم را دوخته ، گیاه دارویی را در شیر و مشک می ساید، از آن مرهمی تهیه می کند و به زخم می مالد. بنابر گفته فردوسی، دارو حالت سوزانندگی داشت که زخم را ضد عفونی می کرد. در عین حال دستور می دهد پر سیمرغ هم بر زخم بمالند که این در واقع تعبیری از معنویت و برکت سیمرغ است که نوعی روان درمانی است که بر سلسله اعصاب بیمار و اطرافیانش تاثیر می گذارد.

در این جا سه شیوه اصلی پزشکی قدیم یعنی درمان گیاهی، جراحی و روان درمانی دیده می شود.

حتی اگر به زعم عده ای مثل سیریل الگود این ماجرا یک افسانه باشد، اما از این حقیقت پرده بر می دارد که جراحی هایی از این دست انجام می شده و جالب است که اروپایی ها این مطلب را هم مثل سایر مطالب به خودشان نسبت می دهند، ولی خود ما که دارنده حقیقی این تمدّن غنی هستیم، آن را انکار می کنیم.

نمونه دیگری که کاملا سندیت دارد، جراحی جمجمه است. در خلال کاوش های باستان شناسی ایران در شهر سوخته که یکی از اماکن باستانی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد هست، در استان سیستان و بلوچستان، در میان اسکلت های یافته شده ی متعلق به مردم آن زمان، یعنی حدود 4800 سال قبل، شواهدی از درمان بیماران هیدروسفالی به صورت برداشتن قسمتی از استخوان سر برای کاهش فشار سر در این بیماران یافت شده است که دلالت بر تشخیص صحیح علت بیماری و روش درمانی آن ها در آن زمان است. اگر خارجی ها چنین گذشته درخشانی در طب داشتند چه می کردند و ما چه می کنیم .

علاوه بر این سه دسته پزشک، ظاهرا شعب مختلف پزشکی هم در ایران باستان بوده است: چشم پزشک، داد پزشک (پزشک قانونی و رسمی) و ستور پزشک (دام پزشک).



دکتر سید علی جوادی – محقق طب سنتی و اسلامی (تبیان)
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات حجامت ایران